W grupie chorób układu mięśniowo-szkieletowego pochodzenia zwyrodnieniowo-dystroficznego wiodące miejsce zajmuje gonartroza stawu kolanowego.
Gonartroza lub artroza stawu kolanowego to choroba, której towarzyszy powolne niszczenie tkanki chrzęstnej stawu, obejmujące cały staw w procesie patologicznym, w tym więzadła, błonę maziową, kość podchrzęstną i inne elementy stawu.
Pod wpływem różnych czynników, takich jak choroby zakaźne (przeziębienie, grypa, dur brzuszny, gruźlica, kiła, ból gardła i wiele innych), urazy, przekrwienie funkcjonalne stawu (na przykład sportowcy, pracownicy wykonujący ciężką pracę fizyczną, tancerze baletowi), trofizm (odżywienie) tkanki chrzęstnej stawu kolanowego zostaje zakłócony, w wyniku czego chrząstka staje się cieńsza i zniszczona, czasem aż do całkowitego zaniku.
Kto jest zagrożony? Przede wszystkim kobiety po czterdziestce są narażone na ryzyko wystąpienia artrozy stawu kolanowego; występuje u nich 2 razy częściej niż u silniejszej połowy ludzkości. Co więcej, ryzyko wzrasta u kobiet, które mają skłonność do nadwagi lub otyłości.
Ogólnie rzecz biorąc, gonartroza jest chorobą osób starszych. I jest na to proste wyjaśnienie. Jak wiadomo tkanka chrzęstna składa się w około 70-80% z wody, dzięki czemu dobrze się wchłania. Ponadto w młodym wieku aktywnie działają komórki „regenerujące”, chondrocyty. Z wiekiem ilość wilgoci zaczyna się zmniejszać, a co za tym idzie, zdolność amortyzacji stawu pogarsza się, chrząstka staje się sucha, łamliwa i pęka, a istniejące chondrocyty nie mają czasu na naprawę uszkodzeń. Pod wieloma względami wyjaśnia to występowanie gonartrozy stawu kolanowego.
Przyczyny choroby
Czynnikami predysponującymi są: nadwaga, brak aktywności fizycznej, przewlekłe uszkodzenia stawów lub systematyczne mikrourazy stawu, nadużywanie alkoholu, chroniczny stres, przebyte lub istniejące choroby stawu kolanowego, takie jak:
- zapalenie stawów kolanowych,
- skręcenie, częściowe lub całkowite zerwanie więzadeł,
- złamanie śródstawowe kości udowej lub piszczelowej,
- zaburzenia metaboliczne, na przykład dna moczanowa i wiele innych stanów patologicznych.
Dość często nie można ustalić jednej konkretnej przyczyny, która spowodowała gonartrozę stawu kolanowego; w tym przypadku mówią o połączonej przyczynie, to znaczy gonartroza była wynikiem kilku chorób jednocześnie.
Ponadto chorobę, zgodnie z przyczynami jej wystąpienia, zwykle dzieli się na dwie formy: pierwotną i wtórną.
Przyczyną pierwotnej artrozy jest wiek i obecność czynników towarzyszących, takich jak:
- predyspozycje zawodowe,
- Nadwaga
- otyłość,
- Żylaki kończyn dolnych.
Przyczyną wtórnej gonartrozy może być wcześniejszy uraz stawu kolanowego (złamanie, zerwanie aparatu więzadłowego), zwany pourazową artrozą stawu kolanowego. Przyczyną może być również przebyta choroba zakaźna lub zapalenie stawu kolanowego.
Objawy
Objawy artrozy stawu kolanowego nie pojawiają się z dnia na dzień; rozwój choroby następuje stopniowo i często trwa kilka miesięcy, a nawet lat. Ból, który wysuwa się na pierwszy plan, jest stały i nasila się pod wpływem aktywności fizycznej – chodzenia, biegania, wchodzenia lub schodzenia po schodach i tak dalej. Kolejnym charakterystycznym objawem tej choroby jest obecność trzeszczenia w stawie, może to być odgłos trzaskania lub trzaskania w kolanie.
Bardzo częstymi objawami gonartrozy są również:
- wzrost temperatury miejscowej (stawa jest gorąca w dotyku) lub ogólnej,
- obecność obrzęku stawu,
- zwiększenie jego objętości,
- trudności w poruszaniu się,
- deformacja stawu z późniejszym skrzywieniem kończyny.
W miarę postępu choroby, gdy tkanka chrzęstna ulega całkowitemu zniszczeniu, organizm nie ma innego wyjścia, jak tylko zacząć się bronić. Objawia się to rozrostem tkanki kostnej na kościach tworzących staw w postaci „kolców” (osteofitów) i pojawia się deformująca artroza stawu kolanowego. W jamach stawowych pojawia się wysięk.
W zależności od wielkości osteofitów i stopnia deformacji wyróżnia się kilka stopni gonartrozy:
- Gonartroza I stopnia. Pacjenci odczuwają sztywność i łagodny ból stawu rano lub podczas długotrwałego siedzenia lub stania. Na tym etapie nie dochodzi do deformacji stawu, ruchliwość jest w pełni zachowana. Zdjęcie rentgenowskie ujawnia mały osteofit.
- Gonartroza II stopnia. Bolesne odczucia pojawiają się nie tylko rano, ale także po długotrwałym wysiłku fizycznym; staw jest zdeformowany, powierzchnie stawowe powiększają się, w wyniku czego zwiększa się również objętość stawu, trudno jest zginać się, a podczas wykonywania ruchów odczuwa się chrupanie. Rentgen wykazuje wyraźny osteofit, szpara stawowa nie ulega zmianie.
- Gonartroza 3 stopnie. Objawy są takie same jak w drugim stopniu, tylko objawy stają się bardziej wyraziste. Ból jest stały i nie ustępuje nawet w spoczynku i podczas snu. Funkcja stawu jest prawie całkowicie utracona; pacjenci nie mogą zginać ani prostować nogi. W rezultacie dochodzi do kulawizny, a poruszanie się staje się możliwe jedynie przy pomocy kul lub pomocy. Występuje poważne odkształcenie stawu kolanowego. Na zdjęciu RTG widać lekkie zwężenie szpary stawowej.
- Jest jeszcze czwarty etap, w którym następuje całkowite unieruchomienie dotkniętego stawu z dalszą deformacją. W badaniu RTG stwierdza się stwardnienie kości podchrzęstnej i znaczne zwężenie szpary stawowej.
Leczenie artrozy stawu kolanowego
Aby osiągnąć dobre rezultaty leczenia należy zwrócić się o pomoc do wykwalifikowanego reumatologa, a jeśli go nie ma, to do terapeuty, gdyż to on wie, jak wyleczyć artrozę stawu kolanowego. W żadnym wypadku nie powinieneś próbować leczyć tego samodzielnie, może to tylko pogorszyć i tak już złą sytuację. Przed rozpoczęciem leczenia niezwykle ważne jest postawienie prawidłowej diagnozy, ponieważ prawidłowa diagnoza jest kluczem do skutecznego leczenia.
Leczenie gonartrozy jest procesem dość długotrwałym i zależy od wielu czynników (rodzaj artrozy, przyczyna artrozy, stopień zaawansowania choroby). Leczenie jest złożone i obejmuje terapię lekową i nielekową, a w niektórych przypadkach wskazane jest leczenie chirurgiczne.
Leczenie farmakologiczne artrozy stawu kolanowego ma na celu przede wszystkim złagodzenie głównych objawów choroby, takich jak:
- Ból;
- Zapalenie stawów i tkanek okołostawowych.
Oprócz łagodzenia objawów choroby, leki stosuje się w celu:
- odbudowa tkanek stawowych,
- poprawa jego trofizmu i ukrwienia,
- wzmocnienie mechanizmów obronnych organizmu,
- eliminacja reakcji alergicznych.
Aby złagodzić objawy bólowe, stosuje się różne nie-narkotyczne leki przeciwbólowe; w rzadkich przypadkach narkotyczne leki przeciwbólowe są przepisywane na krótki czas. Najczęściej stosowane leki należą do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Mają połączone działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe.
Chondroprotektory służą do odbudowy tkanki chrzęstnej i poprawy ruchomości stawów. Leki stymulują aktywność komórek chrząstki - chondrocytów i pomagają im odbudować tkankę. Dobry efekt daje śródstawowe podanie chodroprotektorów. W ostatnich latach pojawił się nowy, skuteczny produkt na bazie kwasu hialuronowego. Ze względu na swoje działanie lek ten nazywany jest „płynną protezą”. Po wstrzyknięciu do bolącego stawu lek ten tworzy warstwę ochronną na uszkodzonej chrząstce i stopniowo przywraca normalne właściwości smarne stawu.
W celu łagodzenia skurczów mięśni stosuje się środki zwiotczające mięśnie; oprócz działania relaksującego, wpływają pozytywnie na krążenie krwi w dotkniętym stawie.
Wśród nielekowych metod leczenia gonartrozy szeroko stosuje się terapię manualną i fizykoterapię. Największe znaczenie mają magnetoterapia, akupunktura, elektroforeza i masaż, trakcja sprzętowa (trakcja stawów) i inne. Ostatnio do praktyki leczenia artrozy dołączyły takie metody jak laseroterapia i krioterapia (ekspozycja na ciekły azot). Oprócz fizjoterapii dobry efekt daje również terapia ruchowa w przypadku artrozy stawu kolanowego. Terapia ruchowa polega na stosowaniu różnych ćwiczeń fizycznych w celach terapeutycznych.
Gimnastyka przy artrozie stawu kolanowego
Na początku choroby obciążenie fizyczne dotkniętego stawu powinno być ograniczone do minimum. Nie należy biegać, skakać, podnosić ciężarów, szybko chodzić ani przysiadać. Ćwiczenia na artrozę stawu kolanowego można wykonywać dopiero po zakończeniu leczenia, pod nadzorem lekarza prowadzącego.
Należy wybrać ćwiczenia, które pomogą wzmocnić mięśnie i więzadła zajętego stawu kolanowego, ale nie prowadzą do nadmiernej ruchomości stawu. Oznacza to, że ćwiczenia powinny odbywać się przy minimalnej aktywności dynamicznej. Przydatne jest wykonywanie ćwiczeń rozciągających więzadła i torebki stawowe. Zasady są tu takie same, ćwiczenia wykonuj delikatnie, bez użycia wysiłku.
Podczas wykonywania jakichkolwiek ćwiczeń gimnastycznych ważne jest przestrzeganie kilku zasad:
- Nie wykonuj ćwiczeń w trakcie przezwyciężania bólu,
- Jeśli ćwiczenie powoduje ból, należy je zastąpić innym, delikatniejszym.
Masaż przy artrozie stawu kolanowego korzystnie wpływa na przywrócenie funkcji stawu kolanowego. W miejscu narażenia naczynia krwionośne rozszerzają się, poprawia się krążenie krwi i przyspiesza metabolizm. Procedury masażu poprawiają przepływ limfy, a to z kolei pomaga wyeliminować resztkowe stany zapalne. Masaż wzmacnia układ mięśniowy, zwiększa dopływ do nich tlenu, poprawia wymianę gazową, normalizuje ich napięcie i zwiększa plastyczność.
Dieta na artrozę stawu kolanowego
Ostatnio eksperci medyczni odkryli, że nie ma bezpośredniego związku pomiędzy występowaniem gonartrozy a odżywianiem. Jednak bezspornym faktem jest to, że na rozwój artrozy duży wpływ ma obecność nadwagi u osoby. Jeśli przyczyną choroby była właśnie nadwaga, oczywiste jest, że żywienie w przypadku artrozy stawu kolanowego powinno mieć na celu stopniową redukcję masy ciała. Będzie to wymagało zmiany diety i zmiany diety. Jedzenie powinno być mniej kaloryczne, należy wykluczyć z diety potrawy smażone i wysokotłuszczowe. Jedz więcej warzyw, owoców i płynów.
Zapobieganie artrozie stawu kolanowego
Aby stawy pozostały zdrowe jak najdłużej, konieczne jest regularne uprawianie wychowania fizycznego i gimnastyki, ale nie należy się tym zbytnio przejmować, aby nie doprowadziło to do przeciążenia stawów. Najlepszy efekt i minimalne obciążenie stawów zapewnia pływanie. Jeśli uprawiasz sport wyczynowo, musisz stosować zabezpieczenia stawów. Przydatne jest przeplatanie aktywności fizycznej z odpoczynkiem; nie powinieneś długo pozostawać w bezruchu.
Przestrzeganie wszystkich tych prostych zasad, w połączeniu ze zdrowym stylem życia i właściwym odżywianiem, nie pozwoli, aby artroza stawu kolanowego zrujnowała życie jakiejkolwiek osoby.